15/11/11   |   Prawo gospodarcze

Przejście praw i obowiązków w przypadku przekształcenia przedsiębiorcy w spółkę

Od 1 lipca 2011 roku możliwe jest przekształcenie przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną, prowadzącego działalność gospodarczą, w jednoosobową spółkę kapitałową (spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółkę akcyjną). Regulacja ta ma na celu ułatwienie przedsiębiorcom zmiany formy organizacyjnej prowadzonej działalności.

Przekształcona spółka musi być spółką jednoosobową, czyli przekształcany przedsiębiorca obejmie 100 % udziałów lub akcji w nowej spółce. Będzie więc z początku samodzielnie wykonywał obowiązki i prawa zgromadzenia wspólników lub walnego zgromadzenia. Po zakończeniu procedury przekształcenia, a więc właściwie po wpisaniu spółki do rejestru przedsiębiorców, nic nie stoi jednak na przeszkodzie, aby grono wspólników lub akcjonariuszy zostało powiększone.

W celu dokonania przekształcenia jednoosobowej działalności gospodarczej w spółkę kapitałową przedsiębiorca obowiązany jest przygotować szereg dokumentów: plan przekształcenia z załącznikami, oświadczenie o przekształceniu przedsiębiorcy, umowę spółki albo statut spółki przekształconej, a także powołać członków organów nowo powstałej spółki i wystąpić o dokonanie w rejestrze wpisu spółki przekształconej. Elementem koniecznym do przekształcenia jest także wykreślenie przedsiębiorcy przekształcanego z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, z tym że wykreślenie następuje z urzędu, a informację o wpisaniu przekształconej spółki wysyła do odpowiedniego organu ewidencyjnego sąd rejestrowy. Plan przekształcenia przedsiębiorcy wymaga formy aktu notarialnego oraz powinien zawierać co najmniej ustalenie wartości bilansowej majątku przedsiębiorcy przekształcanego na określony dzień w miesiącu poprzedzającym sporządzenie planu przekształcenia przedsiębiorcy oraz załączniki: projekt oświadczenia o przekształceniu przedsiębiorcy, projekt aktu założycielskiego (statutu), wycenę składników majątku (tj. aktywów i pasywów) przedsiębiorcy przekształcanego, sprawozdanie finansowe sporządzone dla celów przekształcenia na określony dzień w miesiącu poprzedzającym sporządzenie planu przekształcenia przedsiębiorcy, a także opinię biegłego rewidenta. Biegły przygotowując opinię obwiązany jest ocenić plan przekształcenia pod względem poprawności oraz rzetelności oraz wnioski wraz z planem przekształcenia przekazać sądowi rejestrowemu i przedsiębiorcy przekształcanemu.

Formy aktu notarialnego wymaga także oświadczenie o przekształceniu przedsiębiorcy. Oświadczenie to powinno zawierać elementy konstrukcyjne spółki, tj. typ spółki, w jaką zostanie przekształcony przedsiębiorca, wysokość kapitału zakładowego, a także przedstawiać zakres praw przyznanych osobiście przedsiębiorcy przekształcanemu jako wspólnikowi albo akcjonariuszowi spółki przekształconej, jeżeli przyznanie takich praw jest przewidziane oraz nazwiska i imiona członków zarządu spółki przekształconej.

Wniosek o wpis spółki przekształconej do rejestru składają wszyscy członkowie zarządu nowej spółki. Wniosek należy złożyć zgodnie z wymogami dotyczącymi spółki przekształconej, na formularzach odpowiednich do rodzaju spółki. Do wniosku o wpis należy dołączyć dokumenty wymagane przy wpisie spółki do rejestru (np. wzory podpisów członków zarządu, dane członków zarządu, oświadczenie zarządu o wniesieniu wkładów na kapitał zakładowy). Należy uznać, że do wniosku nie trzeba dołączać oświadczenia wspólnika o objęciu udziałów lub akcji, skoro skutek objęcia udziałów lub akcji następuje z mocy prawa i jest konsekwencją samej procedury przekształcenia.
Dniem przekształcenia przedsiębiorcy w spółkę kapitałową jest dzień wpisu do rejestru przedsiębiorców. Przedsiębiorca – osoba fizyczna staje się z dniem przekształcenia wspólnikiem albo akcjonariuszem spółki przekształconej.

Kodeks spółek handlowych stanowi, że spółce przekształconej przysługują wszystkie prawa i obowiązki przedsiębiorcy przekształcanego. Spółka przekształcona pozostaje podmiotem w szczególności zezwoleń, koncesji oraz ulg, które zostały przyznane przedsiębiorcy przed jego przekształceniem, chyba że ustawa lub decyzja o udzieleniu zezwolenia, koncesji albo ulgi stanowi inaczej. Przepisu nie stosuje się do ulg podatkowych przewidzianych w przepisach prawa podatkowego. W przypadku przekształcenia przedsiębiorcy nie mamy jednak do czynienia z tożsamością podmiotu przekształcanego i przekształconego, jak to jest w razie przekształcenia jednej spółki handlowej w inną. Tak jak w przypadku przekształcenia spółki cywilnej w spółkę handlową, mamy do czynienia raczej z następstwem prawnym i sukcesją praw i obowiązków. Konsekwencją braku tożsamości obu podmiotów (przedsiębiorcy i spółki) jest konieczność uzyskania nowego numeru NIP i REGON – dotychczasowe numery pozostają bowiem przy osobie fizycznej.

W przypadku przekształcenia przedsiębiorcy jednoosobowego przejście praw i obowiązków należy wiązać z prawami i obowiązkami wynikającymi z prowadzonej działalności gospodarczej, a nie z wszystkimi prawami i obowiązkami danej osoby. Istotne więc będzie dokonanie szczegółowego rozdziału pomiędzy poszczególnymi sferami aktywności danej osoby – prywatną i związaną z prowadzoną działalnością. Tylko odnośnie tej drugiej nastąpi jej przeniesienie na spółkę. Przy analizie, czy dany stosunek prawny przejdzie na spółkę należy zastanowić się, czy jest on w sposób wyłączny związany ze sferą prowadzonej działalności gospodarczej. Na przykład spółka powinna wejść w miejsce przedsiębiorcy do prowadzonego sporu sądowego, którego przedmiot dotyczy obowiązków lub praw osoby fizycznej jako przedsiębiorcy. Oczywiście spółka nie zastąpi w sporze tego samego przedsiębiorcy, jeżeli spór dotyczyć będzie jego praw osobistych. Także co do umów można przyjąć, że spółka staje się stroną umowy, która została zawarta przez przedsiębiorcę w ramach prowadzonej działalności gospodarczej.

Przekształcenie przedsiębiorcy w spółkę jest ciekawym rozwiązaniem, które niewątpliwie ułatwia rozwój przedsiębiorstw. Ze względu na odmienność przekształcanych podmiotów (można potocznie stwierdzić, że z osoby fizycznej powstaje osoba prawna) powstaje jednak szereg zagadnień, których rozwiązanie będzie wyzwaniem zarówno dla przedsiębiorcy, jak też dla instytucji i podmiotów otaczających – sądów, urzędów, kontrahentów.