24/10/12   |   Prawo gospodarcze

Wystąpienie wspólnika z dwuosobowej spółki jawnej. Do spółki z samym sobą?

Co może zrobić wspólnik dwuosobowej spółki jawnej w razie uzyskania informacji o wystąpieniu drugiego wspólnika ze spółki, który z powodów leżących po jego stronie, np. znacznego pogorszenia stanu zdrowia, nie jest w stanie dalej działać w spółce? Wiadomo, że spółka osobowa z jednym wspólnikiem nie może istnieć. Czy spółce grozi rozwiązanie i likwidacja, czy też istnieje prawnie dozwolona droga umożliwiająca kontynuację działalności?

Na szczęście prawo daje pozostającemu wspólnikowi możliwość kontynuowania działalności. Jeśli przyjrzymy się treści art. 66 kodeksu spółek handlowych (dalej ksh), to zauważymy, że zawiera rozwiązanie tego problemu. Jeżeli bowiem w spółce składającej się z dwóch wspólników po stronie jednego z nich zaistnieje powód rozwiązania spółki, sąd może przyznać drugiemu wspólnikowi prawo do przejęcia majątku spółki z obowiązkiem rozliczenia się z występującym wspólnikiem zgodnie z art. 65 ksh. Pamiętajmy jednak, że przyczyna wystąpienia wspólnika musi zawsze leżeć po stronie wspólnika odchodzącego ze spółki.

Schemat postępowania wspólników powinien być następujący. Po powzięciu informacji o zaistnieniu po stronie jednego ze wspólników powodu prowadzącego do rozwiązania spółki, pierwszym krokiem będzie sporządzenie osobnego bilansu, uwzględniającego wartość zbywczą majątku spółki. Jako dzień bilansowy przyjąć należy dzień wniesienia pozwu. Warto w tym momencie zatrzymać się na chwilę i przyjrzeć się sformułowaniu „odrębny bilans wartości zbywczej” użytemu w przytaczanym artykule. Jak widać, nie będzie to zwykły bilans sporządzany na koniec roku obrotowego, gdyż datą jego sporządzenia będzie dzień wniesienia pozwu do sądu. Dodatkowo jest to bilans wartości zbywczej przedsiębiorstwa, pod pojęciem której kryć się będzie wartość, jaką można by uzyskać za spółkę, a ściślej za jej przedsiębiorstwo, w danych okolicznościach. Wyliczając wartość zbywczą należy uwzględnić wszystkie składniki materialne i niematerialne przedsiębiorstwa: tj. wartość rynkową poszczególnych praw należących do spółki, renomę firmy, jej lokalizację, rodzaj klienteli itp. Wliczyć trzeba będzie także wszelkie wierzytelności (roszczenia) spółki wobec wspólnika i wspólnika wobec spółki. Wszystkie te wierzytelności do momentu wystąpienia wspólnika ze spółki będą miały samodzielny charakter, jednakże po tym momencie utracą one swoją samodzielność i staną się czynnikiem wpływającym na wysokość udziału należnego ustępującemu wspólnikowi.

Jednocześnie należy przygotować pozew o przyznanie prawa do przejęcia majątku spółki z obowiązkiem rozliczenia się ze wspólnikiem. Z powództwem może zarówno wystąpić wspólnik ustępujący jak i ten, na którego rzecz będzie przyznawane uprawnienie przejęcia majątku rozwiązywanej spółki. Sądem właściwym miejscowo do rozpoznania sprawy będzie sąd rejonowy (lub okręgowy) w okręgu, w którym znajduje się siedziba spółki. Właściwość rzeczowa będzie zależała od wartości przedmiotu sporu. Jeżeli majątek spółki zostanie oszacowany na łączną kwotę równą lub przekraczającą 75 tysięcy złotych, to sprawę do rozpoznania należy skierować do właściwego miejscowo sądu okręgowego.

Sąd orzeka o prawie do przejęcia majątku spółki przez pozostającego wspólnika z prawem kontynuowania działalności, zobowiązując go do rozliczenia się ze wspólnikiem odchodzącym, z jego udziału kapitałowego. Z dniem uprawomocnienia się wyroku sądu majątek spółki przechodzi na rzecz dotychczasowego wspólnika i staje się jego własnością, co oznacza, że od tej chwili przedsiębiorstwo spółki staje się przedsiębiorstwem prowadzonym przez byłego wspólnika indywidualnie. Tym samym dochodzi niejako do „przekształcenia” spółki jawnej dwuosobowej w przedsiębiorcę jednoosobowego. To umożliwia utrzymanie przedsiębiorstwa spółki w dotychczasowym kształcie i kontynuowanie prowadzonej przez przedsiębiorcę działalności, która przybiera inną formę organizacyjną. W tej sytuacji ma miejsce następstwo prawne pod tytułem ogólnym, tzw. sukcesja uniwersalna, czyli wstąpienie następcy prawnego w ogół praw stanowiących majątek poprzednika.

Udział kapitałowy obliczony na podstawie osobnego bilansu, o którym mowa powyżej, uwzględniającego wartość zbywczą majątku spółki, powinien być wypłacony odchodzącemu wspólnikowi w pieniądzu. Rzeczy wniesione do spółki przez wspólnika tylko do używania zwraca się w naturze. Wspólnik występujący uczestniczy w zysku i stracie ze spraw jeszcze niezakończonych; nie ma on jednak wpływu na ich prowadzenie. Przez „prowadzenie spraw” należy rozumieć czynności sądowe i pozasądowe, związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, np. realizację wcześniej zawartych umów, zawieranie kolejnych umów w ramach wcześniej zawartej umowy ramowej, wykonanie prawa odstąpienia, czy też dochodzenie roszczeń. Odchodzący wspólnik może żądać wyjaśnień, rachunków oraz podziału zysku i straty z końcem każdego roku obrotowego. Jeżeli udział kapitałowy wspólnika występującego przy rozliczeniu wykazuje wartość ujemną, jest on obowiązany wyrównać spółce przypadającą na niego brakującą wartość.

Po dokonaniu rozliczenia należy złożyć w sądzie rejestrowym wniosek o wykreślenie spółki z rejestru. Końcowym etapem całego procesu opisanego we wcześniejszych akapitach będzie „przekształcenie się” w działalność gospodarczą. Dzięki przejęciu, majątek spółki nie uległ upłynnieniu i służyć będzie wspólnikowi w chwili, gdy rozpocznie działalność gospodarczą. Zgodnie z art. 14 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, działalność można podjąć już w dniu złożenia wniosku w wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Warto jednak pamiętać, że w treści wniosku można samemu określić dogodny moment rozpoczęcia naszej działalności gospodarczej.

Opisany powyżej proces będzie zapewne trwał krócej niż postępowanie likwidacyjne. Stanowi on godne rozpatrzenia rozwiązanie dla osób pragnących w utrzymać swoje przedsiębiorstwo. Przekształcenie w jednoosobową działalność gospodarczą w sytuacji, gdy drugi wspólnik nie jest dalej w stanie uczestniczyć w działaniach dwuosobowej spółki jawnej, pozwala na wstąpienia w prawa i obowiązki spółki jawnej przez jednego ze wspólników.

radca prawny Maja Pietkiewicz i referent prawny Tomasz Kałużny

z Kancelarii Radców Prawnych Dragun Pietkiewicz we Wrocławiu