31/10/12   |   Prawo gospodarcze

Czy dopuszczalne jest prowadzenie jednocześnie kilku kontroli działalności gospodarczej przedsiębiorcy?

Kontrola przeprowadzana u przedsiębiorcy związana jest z szeregiem niedogodności: kontrolującym trzeba udostępnić lokal, dokumenty, przy czynnościach kontrolnych powinien być obecny kontrolowany lub osoba przez niego wyznaczona. Powoduje to zazwyczaj dezorganizację w pracy kontrolowanego podmiotu i gorączkową weryfikację posiadanej dokumentacji. Dlatego ustawodawca w art. 82 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej wprowadza zakaz podejmowania i prowadzenia jednocześnie więcej niż jednej kontroli działalności przedsiębiorcy.

Jeżeli działalność jest już objęta kontrolą innego organu, wówczas organ zamierzający przeprowadzić kontrolę musi od tego odstąpić i ustalić z przedsiębiorcą termin przeprowadzenia kontroli.

Przykład

Jeżeli u przedsiębiorcy prowadzona jest kontrola prawidłowości uiszczania podatku od nieruchomości, to wówczas niedopuszczalne będzie jednoczesne prowadzenie czynności kontrolnych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w zakresie prawidłowości odprowadzania składek z tytułu ubezpieczenia społecznego. Przedsiębiorca powinien zawnioskować o wyznaczenie przez ZUS innego terminu przeprowadzenia kontroli.

Od zakazu prowadzenia dwóch kontroli jednocześnie są jednak wyjątki. Zakaz nie dotyczy sytuacji, gdy:

1) ratyfikowane umowy międzynarodowe stanowią inaczej;

2) przeprowadzenie kontroli jest niezbędne dla przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia, przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego lub zabezpieczenia dowodów jego popełnienia;

3) kontrola jest prowadzona w toku postępowania prowadzonego na podstawie przepisów ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów;

4) przeprowadzenie kontroli jest uzasadnione bezpośrednim zagrożeniem życia, zdrowia lub środowiska naturalnego;

5) kontrola dotyczy zasadności dokonania zwrotu podatku od towarów i usług przed dokonaniem tego zwrotu;

6) przeprowadzenie kontroli jest realizacją obowiązków wynikających z przepisów prawa wspólnotowego o ochronie konkurencji lub przepisów prawa wspólnotowego w zakresie ochrony interesów finansowych Wspólnoty Europejskiej;

7) kontrola dotyczy zasadności dokonania zwrotu podatku od towarów i usług na podstawie przepisów o zwrocie osobom fizycznym niektórych wydatków związanych z budownictwem mieszkaniowym.

Przykład

W czasie przeprowadzania kontroli prawidłowości uiszczania podatku od nieruchomości przez urząd gminy, urząd skarbowy może wszcząć kontrolę zasadności dokonania zwrotu podatku od towarów i usług przed dokonaniem tego zwrotu.

Jeżeli przedsiębiorca wykonuje działalność gospodarczą w więcej niż jednym zakładzie lub wyodrębnionej części swojego przedsiębiorstwa, to zakaz przeprowadzania więcej niż jednej kontroli odnosi się do zakładu lub części przedsiębiorstwa, z tym że dopuszczalne jest równoczesne przeprowadzenie czynności kontrolnych niezbędnych do zakończenia innej kontroli u tego przedsiębiorcy. W praktyce oznacza to, że u jednego przedsiębiorcy prowadzącego działalność w kilku zakładach może być jednocześnie prowadzonych kilka kontroli, jednak każda w innym zakładzie. Nie dotyczy to mikro- i małych przedsiębiorców, nawet gdy prowadzą działalność w więcej niż jednym zakładzie. W mikroprzedsiębiorstwie i małym przedsiębiorstwie dopuszczalne jest więc prowadzenie jednocześnie tylko jednej kontroli (oczywiście z wyjątkami wskazanymi powyżej w punktach 1-7).

Dla uniknięcia niejasności, należy zwrócić uwagę na treść wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 2 czerwca 2009 r., sygn. akt I SA/Wr 176/09. Sąd wskazał, że art. 82 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej wprowadza zakaz równoczesnego prowadzenia wobec przedsiębiorcy więcej niż jednej kontroli, nie zaś więcej niż jednego postępowania (kontrolnego). Na konieczność rozróżnienia tych dwóch pojęć wskazuje także art. 13 ust. 3 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej, zgodnie z którym organ kontroli skarbowej może w ramach prowadzonego postępowania kontrolnego przeprowadzić kontrolę podatkową. A zatem kontrola toczy się w ramach postępowania kontrolnego, co oznacza, że pojęcia te nie są tożsame, a ich zakresy przedmiotowe są różne.

Wszczęcie postępowania kontrolnego ma miejsce na podstawie postanowienia i następuje w dniu doręczenia tego postanowienia kontrolowanemu. Kontrola w ramach postępowania kontrolnego prowadzona jest zaś na podstawie imiennego upoważnienia udzielonego przez właściwy organ, a jej wszczęcie następuje przez doręczenie tegoż upoważnienia kontrolowanemu.

Przykład

Jeżeli pracownik urzędu gminy, na podstawie upoważnienia od wójta, prowadzi kontrolę opłacania przez przedsiębiorcę podatku od nieruchomości, to wówczas, równolegle do prowadzonej kontroli, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może wszcząć postępowanie w przedmiocie kontroli tj. doręczyć postanowienie o  wszczęciu postępowania. Nie jest jednak możliwe, by upoważniony pracownik ZUS rozpoczął w tym czasie czynności kontrolne u przedsiębiorcy.

Wprowadzenie zakazu podejmowania i prowadzenia więcej niż jednej kontroli działalności przedsiębiorcy oraz ograniczenie czasu ich trwania, niewątpliwie ułatwiają przedsiębiorcom niezakłócone prowadzenie działalności gospodarczej.

radca prawny Maja Pietkiewicz

z Kancelarii Radców Prawnych Dragun Pietkiewicz we Wrocławiu